7 waardevolle duurzaamheidslessen uit de Ray Andersonlezing 2018

Duurzaamheid redt onze planeet, trekt millennials naar je organisatie, verbetert je reputatie. En ja: het bespaart ook kosten. Wat wil je nog meer? Maar duurzaamheid vraagt ook om radicale innovatie, en dat vraagt om lef. No risk, no change. Dat was niet voor niets het motto van de drukbezochte Ray Andersonlezing 2018 in ons Awarehouse op 10 oktober, de Dag van de Duurzaamheid. Dit waren de 7 waardevolle, inspirerende lessen.

1. We moeten uit onze groene bubbel stappen
Het gaat niet zo goed met duurzaam Nederland. De klimaatdoelen lijken door politieke tegenwind onder druk te staan. Toch moeten we volgens Maria van der Heijden, directeur bij MVO Nederland, niet bij de pakken neer gaan zitten. Ze maakte niet alleen indruk met haar stijlvolle, volledig circulaire jurk gemaakt van afvaltextiel. Nog meer indruk maakte de inhoud van haar betoog. “We moeten uit onze ‘groene bubbel’ stappen en de taal gaan spreken van de mensen die zich daarbuiten bevinden. In onze missie moeten we de gehele keten betrekken. Bedrijfsleven, burgers, overheden, makers, bedenkers, creatievelingen: we hebben elkaar nodig. Multidisciplinaire teams zijn de sleutel tot innovatie. Mensen maken het verschil.”


2. Radicale innovatie vraagt om volharding
Ook aanwezig was Rob van Hattum. Hij is niet alleen Chief Science Officer bij museum NEMO, maar heeft als documentairemaker bij de VPRO al diverse Tegenlicht-uitzendingen op zijn naam staan. Hij belichtte de rol die technologie kan spelen in een duurzamere wereld en gebruikte daarvoor enkele fragmenten uit Tegenlicht-uitzendingen als voorbeeld.

Voor het realiseren van radicale innovatie moet je wel vaak tegen de stroom inzwemmen. Als voorbeeld noemde hij de Duitse SPD-politicus Hermann Scheer. Deze SPD-politicus berekende begin jaren ’90 dat het op industriële schaal produceren en inzetten van zonnepanelen een levensvatbaar alternatief was voor fossiele brandstoffen. In eerste instantie leverde dat vooral hoongelach en sceptische reacties op. Maar hij zette door en inmiddels geldt hij als een van de grondleggers van deze vorm van duurzame energie.

3. We moeten technologie inzetten om ons te redden
Volgens Van Hattum is de mensheid bevoorrecht met een enorme dosis kennis. Ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie en biotechnologie hebben van ons een soort goden gemaakt. Op een vrij letterlijke manier: we kunnen leven ontwerpen.

Tegelijkertijd zijn we enorm afhankelijk geworden van ons gedomesticeerde netwerk van agricultuur, industrie, politie en overheid. “Drop ons in een savanne en we zijn binnen enkele dagen dood”, schetste Van Hattum. Het redden van de mensheid doen we dan ook puur voor onszelf. “We doen het niet voor de planeet, die redt het wel. We moeten antropocentrisch denken. We moeten leren om de technologie die we hebben in te zetten om onszelf te redden.”

4. Vastberadenheid mag niet veranderen in oogkleppen
Volharding is goed, maar het kan zijn dat onderweg het einddoel inmiddels achterhaald blijkt. Dan moet je lef tonen, vroegtijdig stoppen en nieuwe doelen te stellen. Een treffend voorbeeld vonden we bij Interface zelf, betoogde Geanne Van Arkel, dagvoorzitter en Head of Sustainable Development bij Interface. ‘Mission Zero®’, waarmee Interface de CO2-uitstoot in 2020 wilde reduceren tot 0, bleek enkele jaren geleden niet genoeg. “Het is niet voldoende om minder kwaad te doen. De klimaatverandering is al ingezet. Om de planeet te redden, moeten we terug naar de oorspronkelijke situatie en is dus een herstellende bijdrage nodig. Climate Take Back is ons nieuwe grote duurzaamheidsproject. Zo’n traject voortijdig afbreken en erkennen dat je fout zat, vraagt moed.”

5. Denk als een sci-fi-auteur
Inspiratie vinden voor radicale innovaties is niet eenvoudig. Toch kun je het jezelf wat gemakkelijker maken door te denken als een sci-fi-auteur, betoogt Van Hattum. “Sciencefiction gaat vaak uit van een wereld zoals die van ons, maar waarbij een aspect voor een enorme verandering heeft gezorgd. Op die manier onderzoekt sci-fi eigenlijk op een narratieve manier de gevolgen van die verandering.”

Die aanpak is volgens hem ook waardevol tijdens brainstormsessies. “Bedenk een radicale verandering en plot uit wat die verandering tot gevolg zou kunnen hebben. Vanuit dat narratief komt de inspiratie vanzelf.

6. Nederland moet veel meer inzetten op biotechnologie
Biotechnologie biedt talloze mogelijkheden voor radicale innovatie. Dat heeft kunstenaar Jalila Essaïdi al ruimschoots bewezen. Voor haar project ‘Bulletproof Skin’ ontwierp ze kogelwerende huid van spinrag, en met ‘Mestic’ haalde ze cellulose uit koeienmest voor de productie van kleding. Tijdens de Ray Andersonlezing waarschuwde ze het publiek. “Nederland moet met biotechnologie aan de slag, willen we niet hopeloos achterblijven op dit gebied. Onder andere de VS en China zijn al volop bezig. We hebben een forse achterstand goed te maken.”

Wat daarvoor nodig is? Volgens Essaïdi zijn in ieder geval meer broedplaatsen voor innovatie gewenst. Zelf geeft ze het goede voorbeeld. Ze liet onlangs enkele voormalige oorlogsbunkers nabij Eindhoven tot innovatieplekken ombouwen. Daar komen kunstenaars, filosofen en techneuten bij elkaar voor baanbrekende ideeën.

7. Blijf optimistisch
Er lijkt veel werk aan de winkel. Toch voerde het optimisme de boventoon tijdens de Ray Andersonlezing. En terecht. Innovatie is inmiddels gedemocratiseerd. Waren het voorheen vooral grote multinationals die voor doorbraken zorgden, inmiddels zorgt het midden- en kleinbedrijf voor het overgrote deel van innovatie. Het is daarmee gedemocratiseerd. We kunnen goede ideeën bovendien efficiënter delen dan ooit. Iemand uit het publiek vroeg terecht hoe we een organisatie in dat enthousiasme mee kunnen krijgen. De tip van Van Arkel: “Show, don’t tell. Laat vooral de resultaten zien. Die inspireren.”

Helmich Jousma, Teamleader Concept Design bij Interface, voegde daar nog een nuchtere constatering aan toe. “Volgens de natuurkunde verdwijnen grondstoffen niet. Het is alleen aan de mens om die grondstoffen niet dusdanig te verwerken dat het duizenden jaren duurt voor ze weer bruikbaar is.

Lezing gemist? In 2019 geven we weer een Ray Andersonlezing. Zien we je daar?