Geïnspireerd op de kunst van het handwerken

Handgeweven textiel, geïnspireerd door een van onze nieuwste collecties tapijttegels, World Woven®. Een van de inspiratiebronnen: geweven Saori-kleden. Designdirecteur Daniel Blois van Interface Asia reist naar Japan om zijn geluk te beproeven met geweven Saori-kleden. Het vormt het begin van een reis waarin hij zijn creatieve ik ontdekt.

Met de hand gesponnen of geweven kleden zijn uniek - zelfs wanneer vaklieden volgens een patroon werken. Dat kan ook niet anders door de kleine verschillen die tijdens het proces ontstaan. De Saori-techniek, die in 1968 door Misao Jo werd bedacht, is helemaal gebaseerd op dit idee van willekeurige schoonheid. Saori is, in tegenstelling tot andere technieken waarbij met de hand wordt geweven, helemaal 'freestyle': er gelden geen regels, beperkingen of voorbeelden die moeten worden gevolgd en een afwijking is nooit fout.

Om deze filosofie zelf te ervaren, reisden Blois en twee van zijn collega's van Interface naar een bladerrijke, afgelegen enclave in de buurt van Osaka in Japan. Daar bevindt zich de Saorinomori-weefstudio, de geboortegrond van Saori. Blois, die deelnam aan een intensieve dagcursus om het proces en de technieken achter Saori te leren kennen, was verrast: „Het was in feite een korte les over hoe je het weefgetouw moet gebruiken. Ze brengen je naar een grote muur met garens en je moet binnen 10 seconden drie garens kiezen en zonder aarzelen achter de machine stappen.”

In een samenleving die zichzelf beroemt op perfectie is het echt moeilijk om bewust een draad over te slaan en een scala aan slecht op elkaar afgestemde garens met elkaar te combineren. Deze wens tot perfectie kan echter in evenwicht worden gebracht met het Japanse concept van 'Wabi-Sabi': de acceptatie van gebreken, vluchtigheid en vergankelijkheid. Beide zijn acceptabel en worden gezien als edele onderdelen van kunstzinnige inspanningen. Achter het weefgetouw ontdekte Blois dat „het in feite een kleine ontdekkingsreis” is: „Ik moest gewoon alles loslaten wat ik wist en hoe ik ontwerpen vanuit mijn achtergrond als interieurontwerper formeel benaderde. Ik vond dat moeilijk, maar aanvaardde uiteindelijk alles wat zich onderweg voordeed.”

Nostalgische, natuurlijke of handgemaakte voorwerpen komen weer helemaal in. Kan het te maken hebben met ons onderbewuste verzet tegen de onhaalbare doelen van eenduidigheid en perfectie? Een van de vier pijlers van Saori is dat je rekening moet houden met 'de verschillen tussen machines en mensen'. Machineproducten impliceren een streven naar perfectie.

Voor Blois houdt dat in dat de vrijheid in creativiteit wordt uitgedaagd: „Vaak omarmen we het onvolmaakte van handgeweven tapijten. In veel gevallen voegen de ruigere, kleine gebreken meer waarde toe omdat er een uniek en afwijkend product is ontstaan. Wanneer we dingen op een machine gaan maken, moet je de productie echter kunnen herhalen en kan er geen totale willekeur zijn - anders kun je de producten immers niet gebruiken of verkopen. Dit leidt mogelijk tot procesafval omdat ‘imperfecte’ producten worden weggegooid. Dat is een dilemma voor ons omdat we ons verplichten tot duurzaamheid.”

Zijn directe ervaringen met de Saori-kunst hebben Blois de ogen geopend. Hij wil nu machines maken die kunnen worden geprogrammeerd om willekeurige weefsels te maken, zodat aan het mechanische proces vrijheid en onvoorspelbaarheid worden toegevoegd. Totdat dit mogelijk is, weerspiegelen de ontwerpen van de nieuwste collectie van Interface, World Woven, deze varianten: de collectie voegt handgemaakte producten toe aan de uitstraling van modulair tapijt.

Tijdens zijn verblijf had Blois het voorrecht om Kenzo Jo, de zoon van Misao, te spreken. Hij ontwierp het Saori-weefgetouw en deelt de band van de vorm van willekeurige kunst met de natuur. Jo legde uit: „Japanse conventies zijn altijd verbonden met de natuur, geluiden, de maan en de wind. Wanneer we onszelf willen uitdrukken, komen we dus terecht in de natuur. Dat is voor ons Japanners heel natuurlijk.”

We zien dit terug in de biofiele producten van Interface. Blois: „Niet iedereen wil bladeren, bloemen en boomstammen op zijn kantoor, maar de World Woven-collectie bevat verschillende gradaties in deze ontwerpen, variërend van een jungle tot een subtiele registratie van de essentie ervan. Ik ben ervan overtuigd dat de Japanners daar vanuit hun cultuur altijd de vinger op hebben weten te leggen. Als je ziet hoe ze de natuur, zowel letterlijk als in essentie, opvatten en weergeven - een enkele veeg van iets kan al een bos voorstellen. Ze zijn zo verfijnd in hun eenvoud. Het is net als de Haiku, die geen woorden of zinnen te veel bevatten. We kunnen dat ook in onze ontwerpen.”

...toen ik het proces respecteerde - dat een fout niet in het woordenboek voorkomt, maar onderdeel is van de pracht - ging alles vanzelf en vloog er een dag voorbij zonder dat ik er erg in had. Ik ben niet zo spiritueel aangelegd, maar als ik ooit iets heb ervaren dat van binnen zo verrijkend werkte, was dit het."

De geest van zelfinnovatie van Saori kan volgens Blois door Interface en zijn klanten tot uiting worden gebracht in de mogelijkheid om tapijten zonder enige beperkingen te maken. Deze mogelijkheid om oneindige composities te maken, vormt een belangrijk aspect van de World Woven-collectie. „Het basiscomponent van elk product van Interface is de afzonderlijke tegelmodule - net zoals bij Saori-weefsels elk garen of elke draad dat is. Misschien is dit een andere mogelijkheid om onze producten nog eens vanuit een ander conceptueel perspectief onder de loep te nemen. Door combinaties van onze modulaire tapijtpatronen, texturen en kleuren op de vloer te ‘verweven’, hebben we nog meer vrijheid om echt unieke en willekeurige dingen te maken in interieurs. Daarmee ademen we de geest van Saori.”

Blois wil dit niveau van zelfexpressie en zelfontdekking graag introduceren binnen het team van Interface: „In het Saori hebben een uitdrukking dat ze niet slechts een doek weven. Ze weven hun ware ik.” Ik had uren nodig om de eerste dertig centimeter te weven van de sjaal die ik maakte en dat ging niet zonder stress. Maar toen ik het proces respecteerde - dat een fout niet in het woordenboek voorkomt, maar onderdeel is van de pracht - ging alles vanzelf en vloog er een dag voorbij zonder dat ik er erg in had. Ik ben niet zo spiritueel aangelegd, maar als ik ooit iets heb ervaren dat van binnen zo verrijkend werkte, was dit het.